گروه معماری منظر و بازسازی​​​​​​

مشخصات کلی رشته بازسازی پس از سانحه         

 مشخصات کلی دوره کارشناسی ارشد (ناپیوسته)

 رشته بازسازی پس از سانحه


تعریف و هدف دوره:
دوره کارشناسی ارشد (ناپیوسته) بازسازی، دوره ای از تحصیلات تکمیلی است که مجموعه ای هماهنگ از فعالیت های آموزشی و پژوهشی را در بر می گیرد. دانشجویان کارشناسی ارشد ضمن شناخت علمی مفاهیم و آشنایی با ادبیات بلایا و علل وقوع سوانح طبیعی و حوادث انسان ساز، با مقوله بحران در سه مقطع پیش از وقوع، هنگام سانحه و پس از آن آشنا شده و به مقولات اساسی، بازسازی می پردازند. تأکید اصلی دوره بر موضوع تحول و دکرگونی مجتمع های زیستی به عنوان مفهومی پویا بوده که مجموعه ای از فرآیند فعالیت های جامعه شناسی، روانشناسی، اقتصادی، فنی، ساختمانی و زیست محیطی را شامل می گردد. در این میان به مقوله مهم تأمین سرپناه پس از سانحه، چه در زمان امداد اولیه و تحت عنوان اسکان اضطراری چه در قالب دوران سامان دهی و با نام اسکان موقت و چه در هنگام بازسازی و اسکان دائم توجه ویژه مبذول می شود.
واضح است که کاهش اثرات خطرات سوانح در شهر و روستا با توجه به اصل «پیشگیری بهتر از درمان است»، نیز موردنظر بوده و مباحث مقاوم سازی چه در ارتباط با بناهای موجود و چه در مورد ساختمان های تخریب شده، از دیگر محورهای دوره محسوب می شود. باید خاطر نشان ساخت که در «گردونه از امداد تا توسعه»، کلیه فعالیت های صورت گرفته در زمینه تأمین سرپناه، می بایست با توجه به اثرات درازمدت آن در جوامع آسیب دیده مورد مطالعه قرار گرفته و شاخص های توسعه همراه با اصل جوابگویی و یا مسئولیت پذیری در گردونه مزبور مورد توجه خاص قرار گیرد.
از آنجائیکه نگرش دوره به مقوله سرپناه پس از سانحه به عنوان یک فرآیند پویا و نه یک محصول ایستا می باشد، بررسی سایر موضوعات فنی، اقتصادی، فرهنگی، زیست محیطی، روانشناسی، اجتماعی و سیاسی، رشته مزبور را به یک دوره آموزشی – پژوهشی میان
رشته ای مبدل می سازد. اگر چه تاکنون بیش از 40 نوع سانحه طبیعی در جهان رخ داده است و از این تعداد در حدود 31 نوع آن در این کشور حادث شده است، لیکن با توجه به اهمیت و وقوع مکرر دو سانحه غالب در کشور یعنی زلزله و سیل، برنامه دوره حاضر صرفاً بر روی این دو سانحه متمرکز شده است.
به منظور ایجاد آمادگی بیشتر دانشجویان دوره، در بخش دروس جبرانی یک کارگاه مقدماتی و در قسمت دروس اجباری، سه کارگاه بازسازی 1 و 2 و 3 (روستا، شهر و منطقه) به صورت تحقیقات میدانی و مطالعات موردی پیش بینی شده است. بر این اساس، دانشجویان در مناطق سانحه دیده ضمن مواجهه مستقیم با مصادیق بازسازی، به تقویت قدرت برخورد منطقی و مناسب، در شرایط اضطرار و پس از آن می پردازند. این تمرین ها دانشجویان را برای انجام پایان نامه ای مرتبط با موضوع بازسازی با تأکید بر مطالعات میدانی انتخاب می شود، آماده می سازد.
ضرورت و اهمیت دوره:
با توجه به موقعیت قرارگیری فلات ایران بر روی کمربند زلزله و نظر به تنوع آب و هوایی آن، این کشور یکی از شش سرزمینی است که بیشترین تلفات انسانی و خسارات مالی ناشی از بلایا را تجربه کرده است. به عنوان مثال با توجه به گزارش معاون عمرانی وزیر کشور تنها بین سالهای 1376 تا آذر ماه 1383، تعداد 1348 زلزله، 484 سیل و 539 سانحه طبیعی دیگر در کشور رخ داده است. طی این سالها در حدود 34 هزار تن جان خود را از دست داده اند. در ارتباط با میزان اعتبار و تسهیلات بازسازی از سال 1376، هر ساله بین 300 تا 400 میلیارد ریال برای بیش از 17 هزار پروژه پیشگیری و بازسازی هزینه شده است و در بخش مسکن و اماکن تجاری هر ساله به طور متوسط مبلغی از 200 تا 700 میلیارد ریال اختصاص یافته است (ماخذ: روزنامه ایران 16 آذر ماه 1383). لیکن علیرغم حجم عظیم و ارقام بالای هزینه های بازسازی، هنوز هیچ مرکز علمی و آموزشی در سطح کشور، اقدام به تربیت نیروهای متخصص که با موازین نظری و عملی بازسازی آشنایی داشته باشند، ننموده است. بدیهی است که تجربه و دانش بیشتر نظری و عملی دست اندرکاران بازسازی می توانست یقیناً این حجم عظیم بودجه را به طریق بسیار مطلوب تری به مصرف برساند.
باید توجه داشت که علیرغم تعداد فراوان پروژه های بازسازی پس از زلزله های بوئین زهرا، دشت بیاض، قیرو کارزین، طبس، گلبافت، گیلان و زنجان، جنوب خراسان، اردبیل، بم، بلده و بالاخره زرند کرمان، هنوز تعداد تحقیقات و ارزیابی هایی که با موازین علمی و ادبیات بلایا سازگاری داشته و قادر باشند درس هایی را برای آیندگان ترسیم نمایند، بسیار ناچیز است. به زبان دیگر، اگر چه تعداد گزارش های فنی، زمین شناسی، زلزله شناسی و ژئوتکنیک کم نمی باشد، ولی تحقیقات پیرامون آثار درازمدت بازسازی سکونتگاههای شهری و روستایی که قابلیت طرح علمی و کاربردی از دیدگاههای معماری، شهرسازی،
علوم اجتماعی و روانشناسی را داشته باشند. انگشت شمارند و در این زمینه خلاء فراوانی وجود دارد.
نقش و توانایی فارغ التحصیلان:
فارغ التحصیلان قابلیت های لازم را خواهند داشت تا با شناخت مقولات بازسازی دانش لازم در زمینه بازسازی سکونتگاههای شهری و روستایی را در ابعاد گوناگون کسب نموده و نظرات کارشناسی خود را به مراجع ذیربط پیشنهاد دهند و پس از آن به برنامه ریزی، مدیریت، طراحی و ارزیابی بپردازند. افراد مزبور به مثابه مدیران و هماهنگ کنندگان تربیت شده قادرند براساس روش های علمی، کارشناسان رشته های موردنیاز را گردهم آورده و با تقسیم وظایف در هنگام وضعیت اضطرار و با برنامه زمان بندی مشخص به امور سامان دهی و بازسازی بپردارند.
در حال حاضر بنیاد مسکن انقلاب اسلامی عهده دار انجام امور بازسازی در کشور است که مراحل اسکان موقت و دائم را نظارت و اجرا می نماید. سازمانهای دیگری از جمله جمعیت هلال احمر، استانداری ها، و ستاد حوادث غیرمترقبه وزارت کشور نیز عهده دار امدادرسانی اضطراری و تشکیلاتی در هنگام سوانح هستند. همچنین شهرداریها و اکثر وزارتخانه ها با استقرار دفاتری با عنوان اتاق بحران، موظفند که د رهنگام وقوع سانحه به یاری منطقه آسیب دیده بشتابند.
افراد فارغ التحصیل این رشته بصورت های اجرائی، عملیاتی و پژوهشی قادر خواهند بود که هنگام سانحه در فرآیند ساماندهی و بازسازی شرکت نمایند. افراد مذکور می توانند به تبیین رابطه منطقی میان قبل و پس از سانحه در گردونه از امداد تا توسعه پرداخته و به دنبال برقراری مجدد تعادل محیط مصنوع و توسعه آن، از طریق بکارگیری و تفکیک مراحل سه گانه پس از سانحه باشند.
طول دوره و شکل نظام:
الف: طول دوره: مدت اسمی این دوره 2 سال می باشد. پذیرفته شدگان می توانند در صورت دارا بودن فعالیت های مطلوب آموزشی، طی دو سال تحصیلی دوره را به پایان برسانند. نظام آموزشی واحدی است و دروس در 4 نیمسال ارائه می شوند. زمان هر نیمسال 16 هفته است.
 
ب: برنامه آموزشی و پژوهشی - مخاطبین اصلی این دوره فارغ التحصیلان کارشناسی مهندسی معماری و عمران می باشند. همچنین فارغ التحصیلان کارشناسی شهرسازی، جامعه شناسی، جغرافیا، علوم زمین و مدیریت امداد و نجات و مدیریت امداد سوانح نیز در صورت احراز شرایط قادر به شرکت در این دوره خواهند بود.
تعداد و نوع واحدهای درسی دوره
با توجه به طبیعت دوره، در قالب مباحث نظری، روش شناسی، کارگاههای تخصصی عملی و برگزاری سمینارها ارائه می شوند. تعداد واحدهای درسی برای به پایان رسانیدن این دوره 32 واحد به شرح زیر است:
دروس جبرانی 7 واحد (جدول 1)
دروس اجباری 25 واحد (جدول 2)
دروس اختیاری 4 واحد (جدول 3)
پایان نامه 4 واحد جزء واحدهای اجباری است.

 

معرفی گروه پژوهشي بازسازي   
  

 

باتوجه به ضرورت تشكيل يك هستة پژوهشي و آموزشي بازسازي در كشور به منظور ايستادگي در مقابل بلاياي طبيعي از  جمله زلزله، سيل
تخريب جنگ تحميلي، مجوز تأسيس گروه پژوهشي بازسازي براساس موافقت اصولي وزارت علوم، تحقيقات و فنآوري طي شمارة 157/22 مورخ 20/1/80 اخذ و موافقت قطعي موكول به احراز شرايط گرديد.
در زلزلة منجيل سال 1369دفتر فني فعاليت هاي پژوهشي و طراحي‌هاي گسترده‌اي انجام داد. همچنین در سال 1375  دفتر فني طرح گسترده‌اي در ارزيابي بازسازي پس از جنگ در استان خوزستان انجام و نتايج آن را در سومين همايش بين المللي بازسازي  تهران ارائه داد.  تعدادي از فعاليتهاي اين گروه عبارتست از:
یکم) تشكيل دوره هاي آموزشي تخصصي براي مسئولين و دست اندركاران بازسازي پس از جنگ و بلاياي طبيعي در ايران و كشورهاي همسايه مانند افغانستان و عراق جهت تربيت نيروهاي اجرايي كارآمد و دانش پژوه.
دوم) انجام و يا ادارة طرح‌هاي مطالعاتي در زمينه‌هاي پژوهشي، برنامه‌ريزي و طراحي بازسازي پس از جنگ و بلاياي طبيعي در ايران و كشورهاي مجاور.
سوم) انجام دو طرح مطالعاتی برای بنیاد مسکن انقلاب اسلامی ایران در رابطه با شیوه های پرداخت خسارت در کشورهای سانحه خیز جهان و ایران در بازسازی خسارت های ناشی از زلزله سال 1369 منجیل.
چهارم) انجام طرح مطالعاتی برای سازمان یونسکو در رابطه با شرایط اجتماعی و اقتصادی برای حفاظت از آثار تاریخی و میراث فرهنگی در معرض مخاطرات در شهرستان بم.  
پنجم) ارائه خدمات مشاوره‌اي و علمي به سازمان هاي تخصصي ايراني و بين المللي در رابطه با طرح‌هاي بازسازي پس از جنگ و
بلاياي طبيعي در ايران و كشورهاي مجاور
  ششم) برگزاری دوره آموزشی کارشناسی ارشد بازسازی از مهرماه سال 1384 که تا کنون شش دوره دانشجویان ورودی بوده که دو دوره از
آنان فارغ التحصیل شده اند.

 هفتم) برگزاری دوره آموزشی معادل کارشناسی ارشد برای تعداد 20 نفر از کارشناسان بنیاد مسکن انقلاب اسلامی ایران در سال های هشتاد و هفت و هشتاد و هشت که تمام آنان در تاریخ اسفند ماه سال 1388 فارغ التحصیل شده اند.

 هشتم) شرکت در همایش های علمی و تخصصی در ارتباط با موضوعات مختلف بازسازی؛ از جمله شرکت درهمایش بازسازی بم در اردیبهشت سال 1384 در شهر کرمان؛ در همایش بازسازی بم بنیاد مسکن در سال 1375 در شهر بم و در اولین کنفرانس بین المللی سکونتگاه های روستایی: مسکن و بافت (بنیاد مسکن) در تاریخ 28 و 29 اردیبهشت 1389.

 نهم) دعوت از اساتید و متخصصین بین المللی بازسازی جهت حضور و سخنرانی در گروه که در این رابطه از پرفسور یان دیویس در سال 1387 و آقای جولیان لزلی در اردیبهشت سال 1389 دعوت به عمل آمده است.
       

    
اخبار همایش ها، نشست ها و نمایشگاه های با موضوع بازسازی         
    
      

دستاوردهاي دومين كنفرانس بين المللي مديريت جامع بحران در حوادث غير مترقبه طبيعي
دكتر عليرضا فلاحي
دبير علمي كنفرانس
مقدمه
امروزه با توسعه روز افزون فناوري و همزمان با گسترش جمعيت و علوم، شاهد رشد تعداد حوادث و سوانح غيرمترقبه هستيم .
اين امر به هم  راه پيچيد گ ي روابط ميان جوامع، لزوم بكارگيري و طراحي شيوه هاي مناسب كه غالباً از آن به عنوان مديريت بحران نام برده مي شود را يادآور مي شو د . بررسي گزارشات و حوادث جهاني نشان مي دهد كه چگونگي تعامل در مواجهه با حوادث غرمترقبه طبيعي با سطح توسعه يافتگي و استقرار زيرساخت هاي مناسب اقتصادي، فرهنگي، اجتماعي و سياسي كشورها رابطه مستقيم دارد . به بيان ديگر هر قدر ميزان سرمايه گذاري براي توسعه، آمادگي و بهبود بنيان هاي جوامع و ترويج فرهنگ مقاوم سازي و جلوگيري از خطر بيشتر شود، تبعات منفي حو ادث و سوانح كاهش مي ياب د . اين امر ب ا م ستند سازي و استفاده از تجارب و درس هاي آموخته شده از وقوع بحران ها و روش هاي برخورد و مقابله با هر يك و آثارو تبعات درازمدت بازتواني و بازسازي جوامع استحكام بيشتري مي يابد

 

 


شرح فعالیت‌های گروه معماری منظر دانشگاه شهید بهشتی؛

شکل‌گیری دورۀ کارشناسی‌ارشد مهندسی معماری منظر و دستاوردهای آن

 

همزمان با رشد شهرنشینی و افزایش تراکم جمعیتی سکونتگاه‌‌های انسانی، تعامل فضای باز و بسته، امتزاج عرصه‌های خصوصی و عمومی، و در نهایت همنشینی طبیعت با محیط‌های دست‌ساخت بشر، بیش از پیش سئوالات و سرفصل پژوهش‌های متخصصان را به خود اختصاص داده است. ملاحظات و نکات تخصصی که در این عرصه مطرح شده‌اند به حدی از پیچیدگی و گستردگی رسیده‌اند که بر خلاف سنت تاریخی بسیاری از تمدن‌ها، از جمله ایران، برنامه‌ریزی، طراحی و مدیریت فضای باز درون شهر و حومه به شاخه‌های تخصصی و جدا از معماری و شهرسازی تبدیل شده است. همچنین به دلیل وجود مسایل عدیده زیست‌محیطی، موضوعات مرتبط با آمایش سرزمین، سیمای محیط و اکولوژی منظر بیش از گذشته در روند توسعه شهرها و روستاها مدنظر قرار گرفته است.

هم‌راستا با تحولات بوجود آمده و نظر به تعامل دیرینۀ ایرانیان با محیط‌زیست این سرزمین، برنامۀ دورۀ کارشناسی‌ارشد معماری منظر در سال 1375 در دانشگاه شهید بهشتی تنظیم و تصویب شد. در ادامه نیز تأسیس گروه و رشته معماری منظر برای اولین بار در ایران در تاریخ 1376/10/7  به تأیید سیصد و پنجاه و دومین جلسۀ شورای عالی برنامه‌ریزی و شورای گسترش دانشگاه‌های کشور رسید. بر این اساس نمودار سازمانی گروه معماری منظر در سال 1379 تصویب گردید و آقایان مهندس مهدی شیبانی، مهندس محسن خراسانی‌زاده و دکتر سید حسن تقوائی به عنوان اعضای اصلی گروه مشغول به کار شدند. بعلاوه اولین مجموعه دانشجویان این رشته نیز در همان سال تحصیلی و از طریق آزمون کتبی و مصاحبه در دانشکده معماری و شهرسازی دانشگاه شهید بهشتی پذیرفته شدند. در این مدت و تاکنون کلیات برنامه آموزشی در سه نوبت موردبازنگری قرار گرفته است، همچنین بر اساس برنامه‌های جاری وزارت علوم، تحقیقات و فناوری و از سال تحصیلی 1396 برنامه مصوب شورای آموزشی دانشگاه (مورخ 1396/6/7) به اجرا در آمده است.

از بدو تاسیس گروه معماری منظر تاکنون نیز به صورت مستمر و طی 17 دوره بطور متوسط 16 دانشجو در هرسال تحصیلی در مقطع کارشناسی‌ارشد معماری منظر مشغول تحصیل شده‌اند. همچنین از سال 1382 اولین فارغ‌التحصیلان رشته معماری منظر در دانشگاه شهید بهشتی و ایران به محیط حرفه‌ایِ این تخصص پیوسته‌اند. در این میان بسیاری از موفقیت‌ها، افتخارات ملی و بین‌المللی از جمله جایزه اول بخش طراحی مسابقه دانشجویی انجمن معماران منظر امریکا (ASLA) و نیز جوايزي از انجمن جهاني معماران منظر (IFLA)، سازمان نظام مهندسی و مسابقات ملی و بین‌المللی کسب شده است. به علاوه تعداد زیادی از پروژه‌های در مقیاس ملی کشور در زمینه معماری منظر نیز توسط اساتید و برخی از فارغ‌التحصیلان این گروه  به اجرا در آمده است.


اهداف کلی رشته و شرح دروس:

در برنامه مصوب این رشته، مشخصات کلی و سرفصل دروس به نحوی تنظیم شده است که بنا بر آن: «زمینه تخصصی معماری منظر و محیط با تکیه بر ابعاد طراحی در قالب محیط‌های وابسته و پیوسته به جوامع زیستی انسان در درون شهر، فضای معماری و حومه شهرها با دو گرایش برنامه‌ریزی و طراحی بنا شود». در همین راستا، مجموعه دروس این دوره به طریقی تدوین شده است که پشتوانه علمی قابل‌اطمینانی برای برنامه‌ریزی، طراحی و مدیریت منظر به وجود آورد. بر این اساس در تنظیم دروس نظری، از یک‌سو حوزه‌های پشتیبان و وابسته به معماری منظر، مانند گیاه‌شناسی، زمین‌شناسی، بوم‌شناسی، علوم رایانه‌ای و ... به تحقیقات و تصمیمات تخصصی رشته پیوند داده شده‌اند و از سوی دیگر، به مباحث روزآمد در حوزه فعالیت‌های این رشته توجه کافی مبذول شده است؛ از جمله: پایداری منظر، طراحی منظر بوم‏گرا، منظر فرهنگی و منظر شهری تاریخی. همچنین در تضمین محتوای علمی این موضوعات نیز از متخصصان دانشگاهی این حوزه‌ها بهره گرفته شده است. علاوه بر این، مهارت و دانش اجرایی دانشجویان نیز که در آینده متخصصان حرفه‌ای خواهند شد، در دروس عملی و نظری موردتوجه بوده است. به این طریق در تنظیم دروس عملی نیز مهارت برنامه‌ریزی در مقطع تحقیق و تحلیل سایت، توان مدیریت اطلاعات و بهره‌گیری از آنها در مراحل طراحی و دقت به ظرائف و محدودیت‌های اجرایی در طراحی و ترسیم جزئیات طرح مدنظر بوده است.

به‏علاوه افزون بر توانایی‌های علمی و عملی موردنیاز در محیط حرفه‌ای پس از فارغ‌التحصیلی، افزایش دقت مشاهده و تحلیل، در کنار تقویت ذهن پژوهشگر دانشجویان نیز به شکلی بنیادین موردتوجه بوده است. توجه به این مقوله در برنامه آموزشی تخصص‌هایی که در سطح جهانی عرصۀ علمی نوپا و رو به گسترشی دارند حائزاهمیت است. وجود این قابلیت در بین فارغ‌التحصیلان این رشته باعث شده است تا ایشان علاوه بر بهره‏گیری مستمر با دستاوردهای علمی در فعالیت حرفه‌ای، از شایستگی لازم برای ادامه فعالیت علمی در مقطع دکترا نیز برخوردار باشند. با در نظر داشتن همین ملاحظات، در جهت تقویت بنیۀ علمی فردی در کنار شکل‌گیری مبانی مدون نظری و مستندسازی حیات فکری گروه معماری منظر دانشگاه شهید بهشتی، موضوع پایان‌نامه‌ها به نحوی انتخاب شده است که علاوه بر پوشش کامل متون تخصصی موجود در این زمینه، افق‌های در حال گسترش این تخصص را نیز در گسترۀ خود منظور کرده باشد.


اعضای هیئت علمی و متخصصان مدعو گروه معماری منظر:

  • دکتر سید حسن تقوائی (مدیر گروه)، دکتر فرزین فردانش، دکتر نیلوفر رضوی
  • دكتر مرتضي اديب، دکتر سعید نوروزیان ملکی، دکتر امیر سمیاری
  • اساتيد بازنشسته مدعو: مهندس مهدی شیبانی، مهندس محسن خراسانی‌زاده
  • اساتيد مدعو: دکتر لادن اعتضادی، دکتر ولی ا... مظفریان، دکتر کورس خوشبخت، دكتر نغمه مبرقعی، دکتر حسین مصطفوی
  • مهندس سیاوش امیدیان‌فر، دکتر امید نوری، دکتر رومینا سیاح‌نیا

 

 

 

 

مشخصات کلی دوره کارشناسی‌ارشد رشته مهندسی معماری منظر مصوب 07 / 06 / 1396

1- تعریف و هدف:

هدف آموزش و تربيت افرادی است که حفاظت از محیط و منابع طبیعی و توجه به ارزش‌های زیست‌بوم را در اخلاق حرفه‌ای سرحوله کار خود قرار ‌دهند و نيز بتوانند در طراحی محیطي مبتنی بر نیاز‌های انسانی، با آگاهی از قابلیت‌ها و محدوديت‌هاي طبیعی ایران فعاليت سازنده داشته باشند.

2- طول دوره و شکل نظام:

این دوره به صورت یک نیمسال دروس جبرانی و 4 نیم­سال دروس اصلی و تخصصی و یک پایان‌نامه و حداکثر 6 نیم­سال طول خواهد کشید.

برنامه شامل 32 واحد به غیر از دروس جبرانی به صورت زیر می­باشد:

دروس جبرانی 10 واحد

دروس الزامی (اصلی-تخصصی) 20 واحد

دروس اختیاری 6 واحد

پایان‌نامه 6 واحد

3- ضرورت و اهمیت:

با توجه به گسترش شهرهای ایران و لزوم طراحی در فضاهای باز شهر و حومه، آن مانند پارک‌سازی و باغ‌سازی و محوطه‌های مجتمع‌های بزرگ و کوچک و نظیر آن لازم است طراحانی متخصص تربیت شوند تا با آگاهی از قابلیت‌های منابع طبیعی ایران و اهمیت حفظ محیط‌زیست با استفاده از علوم وابسته به آن با ساماندهی به این امر همت گمارند. فارغ‌التحصیلان این دوره می‌توانند در مراکز آموزشی مانند دانشگاه‌ها و موسسات عالی برای تدریس مشارکت در دفاتر خصوصی مشاورها، مراکز دولتی مانند شهرداری، محیط‌زیست، در شهرستان‌ها بعنوان طراح یا مشاور طرح و مانند آن به کار مشغول شوند.